"Heb je de Leeuward er gelezen vandaag?" Vroeg ze me terwijl we naar huis fietsten. -"Ik heb even naar de koppen gekeken en hem weggebracht, ik ben niet zo krantlezerig. Hoezo dan?" "Nou over dat het scheppingsverhaal helemaal niet klopt."
Afgelopen donderdag stonden de kranten vol van het onderzoek van hoogleraar Ellen van Wolde. Ze heeft gisteren een oratie gehouden over haar onderzoek over het boek Genesis. In dit geval over het scheppingsverhaal waarmee de bijbel begint.
In het kort: van Wolde analyseerde de Hebreeuwse grondtekst van Genesis. Niet alleen taalkundig, maar ze plaatste het fragment over de schepping ook in de context van de rest van de bijbel en andere scheppingsverhalen uit Mesopotamië. En dus luidt haar conclusie: Het Hebreeuwse werkwoord 'bara' betekent niet scheppen, maar 'ruimtelijk scheiden'.
Stennis alom in Confessioneel Christelijk Nederland, zo lijkt het. Volgens mijn reisgenote klopte de bijbel nu dus niet meer, want wat er staat is dus niet waar. Volgens mij is een dergelijke opmerking te kort door de bocht en, wat de bijbel aangaat, totaal misplaatst.
Het mooie van vertalen is dat je speelt en puzzelt met taal. Of je nu Nederlands omzet naar Fries of, in dit geval, Hebreeuws naar Nederlands. Je interpreteert, je maakt keuzes en daar is je vertaling aan onderhevig. Zeker met Hebreeuws heb je de keuze voor meerdere woorden in het Nederlands en dan is het aan jou als vertaler om zorgvuldig de juiste keuze proberen te maken, dat doe je bijvoorbeeld aan de hand van de context waar een dergelijke zin in staat.
Je kan, naar mijn mening, ook niet over de bijbel zeggen dat iets wel waar of niet waar is. Als we louter en alleen op die wijze de bijbel zouden lezen dan zou het een natuurkundig en historisch boek moeten zijn en dat is het niet. Daarmee doe je de bijbel zwaar tekort.
De bijbel is een bijzonder boek. Een bijzonder inspirerend boek met verhalen over God en over mensen. Over God die handelt en nog meer over mensen die handelen, mensen die met elkaar omgaan, tegen elkaar ingaan, tegen God ingaan. Hoevaak mensen het in de bijbel niet aan de stok hebben met God. Het gaat over leven en de roep om goed te doen, om 'recht' te doen. De oproep om je geloof 'waar' te maken.
Theologie is belangrijk. Woordkeuzes waarmee je een bijbeltekst in een ander licht kunt plaatsen is leuk. Interessant ook. Maar is dat waar het nu om draait? Nee. Het geloof is niet gediend met theologische muggezifterij. Ze is gediend met handelen. Draag je geloof uit en laat zien waar je voor staat. Handel. Doe. Schud op. Daag uit. Klaag aan. Leef .
Met de woorden van Klaas Hendrikse die hij de onvertaalbare godsnaam noemt: Ehjer asjer ehjeh. Ga maar, dan ga Ik met je mee.